De ervaring van het zien van mijn overleden vader heb ik jarenlang voor me gehouden, uit angst voor gek verklaard te worden. Het heeft een tijd geduurd voor ik snapte dat het mijn eigen ongeloof was in plaats van afwijzing door de buitenwereld wat ervoor zorgde ik in de ontkenning bleef. De wortel van de angst ten aanzien van wat ‘een ander’ ervan zou kunnen vinden, ligt vaak in het ongeloof van de mens zelf.

 

10 minuten luistertijd

 

Sterven is geen ziekte

Boodschappen doen op de markt in Leiden

Ik was 23 en woonde in een studentenhuis op de Hooglandse kerkgracht in Leiden. Zaterdag was een favoriete dag voor me want dan was er markt vlak voor mijn deur. De sfeer met alle kraampjes, het geroezemoes van de mensen buiten met zo nu en dan een koopman die met luide stem zijn waren aanprijst is altijd een sfeertje waar ik van geniet. Ik loop er ook graag in mijn eentje rond, (stiekem) luisterend naar flarden van wat mensen elkaar te vertellen hebben.
Op een dinsdag, vier dagen voor één van die marktzaterdagen in Juli 1983 overleed mijn vader, totaal onverwacht, nog geen 50 jaar jong; mijn voorbeeld, de man voor wie ik perfect wilde zijn, al was de dynamiek tussen ons een dagelijks terugkerende uitdaging,
Mijn vader was een mathematicus. Hij zei altijd:

‘ Het enige wat ik in Delft geleerd heb – hij was werktuigbouwkundig ingenieur-  is logisch denken’.

Ik noemde hem Spock, naar het emotieloos denkende ‘Vulcan’ Archetype uit de Amerikaanse televisieserie Star Trek.

Spiritualiteit versus logica

Al spraken we het nooit echt naar elkaar uit; op spiritueel gebied botste het diepgaand tussen ons. Geboren met een natuurlijk ‘weten’  dat  ik zonder het te beseffen bezat, voelde ik  diep van binnen van alles. Mijn vader leek alleen naar het geïnstitutionaliseerde geloof op aarde te kijken en benoemde het als  de oorzaak van alle ellende;  zette zich af tegen alles wat er ook maar enigszins naar rook en noemde zichzelf atheïst.  Voor hem was er geen ander leven dan dat op aarde. Over wat zich in zijn binnenwereld afspeelde heb ik in de 23 jaar die we samen op aarde doorbrachten nooit nagedacht. Ik hield intens veel van hem, hij was mijn rots, maar was tegelijkertijd onmogelijk te bereiken.

De wereld staat stil

Zijn dood was voor alle mensen om hem heen een verbijsterende schok. Hij was een aanwezig man; zo iemand die de kamer vult wanneer hij ergens binnenkomt. Als enig kind, met mijn moeder in shock, regelde ik mechanisch alles wat er geregeld moest worden. ‘Iets’ in mij nam over. Een onbenoembaar overlevingsmechanisme wat wist dat ik door moest gaan met ademhalen. Verder voelde ik alleen een vreemde fysiek waarneembare leegte, een doffe verdoving die op gevoelsniveau intens pijnlijk was en waar ik – onbewust – zo ver mogelijk van weg bleef.  Ik had geen benul van wat me overkwam. Het feit dat iedereen  tijdens die marktzaterdag vlak na zijn dood gewoon boodschappen liep te doen verdwaasde me. Ik liep er weliswaar zelf ook tussen, want ja het leven gaat door, maar vond het wel heel vreemd dat het niemand opviel hoe vreemd dat was.  De wereld stond immers stil?

Energetisch meebewegen

Pas tientallen jaren later heb ik  energetisch kunnen verwoorden wat er tijdens die eerste dagen na de dood van mijn vader met me gebeurde. De grond werd letterlijk onder mijn voeten weggeslagen, alsof er een stuk van mijzelf met mijn vader mee was gevlogen de ether in. Energetisch gezien gebeurt dat ook wanneer iemand een schok krijgt die zo groot is dat het onbevattelijk is. Het etherlichaam, wat normaal gesproken via de voeten en de eerste en tweede Chakra het fysieke lichaam verbindt met de voedende, ondersteunende Yin energie van moeder aarde, ‘ontaardt’ in een ongeleid projectiel wat alle kanten uitvliegt. Alles boven de gordel, mijn brein, mijn redeneervermogen, mijn actiebereidheid deed het nog; alles daaronder was verdwenen. Eén van de 3 energetische schatten waar ieder mens op geheel eigen wijze dagelijks levenskracht uit put, een energiepunt tussen navel en het bekkenbodem gebied, had de handdoek in de ring gegooid. Mijn verbinding met het aardse was verdwenen. Ik was in een wereld terecht gekomen waar tijd geen momenten kent en ruimte geen plek heeft, een welhaast buitenaards bewustzijn wat niets meer te maken heeft met de dan  plotseling zo aanlokkelijke tredmolen van alledag.

Inbrekers op het dak.

Vlak na mijn vaders overlijden – ik zeg altijd 2 dagen, maar eerlijk gezegd was ik elk gevoel voor tijd kwijt in die periode – sliep ik in het huis van mijn ouders en droomde dat er inbrekers over het dak liepen. Ik hoorde hun zware voetstappen bonken op het dak. Tijdens die droom besefte ik in een flits dat het zware bonken werd veroorzaakt door het kloppen van mijn hart in plaats van voetstappen van inbrekers. Ik schrok enorm van die bewustwording. Letterlijk een doodsangst maakt zich van mij meester. Het voelde alsof  ik zelf ook dood ging.  Ik schoot half overeind uit bed met wijd open ogen, keek naar links en zag mijn vader naast mijn bed staan, gehuld in een witte halo.

Geloven wat je ziet

‘Ik zag ze vliegen’, zoals ik het toen benoemde. Jaren heb ik gedacht dat ik teveel gedronken had de avond ervoor. Inmiddels weet ik dat het een zogenaamde grenservaring was. Wanneer iets te overweldigend is om het te bevatten – of het nu fysieke of mentale pijn of geestelijke nood betreft – kan het zo zijn dat je deels uit je aarding flipt – in zekere zin je grenzen verlegt – en terecht komt in een veld waar de wetten van ruimte en tijd zijn weggevallen. Er zijn wat dat aangaat grote overeenkomsten tussen spirituele ervaringen, psychoses en traumatische gebeurtenissen.

De ervaring van het zien van mijn overleden vader heb ik jarenlang voor me gehouden, uit angst voor gek verklaard te worden. Het heeft een tijd geduurd voor ik snapte dat het mijn eigen ongeloof was in plaats van afwijzing door de buitenwereld wat ervoor zorgde ik in de ontkenning bleef. De wortel van de angst ten aanzien van wat ‘een ander’ ervan zou kunnen vinden, ligt vaak in het ongeloof van de mens zelf.  Ik schreef er een paar jaar geleden een blog over op de website van de academie voor geesteswetenschappen, onder de titel : Geloven wat je ziet

Wat ik met deze zelfonthulling  wil aangeven is dat er heel veel meer is tussen hemel en aarde dan met de 5 fysieke zintuigen waar te nemen is en dat ‘wie de mens is’ zich ook buiten de fysiek aanwijsbare grenzen bevindt; een kwantumbewustzijn, waarvan een glimp wordt opgevangen in een wereld buiten de fysieke werkelijkheid.
Door de jaren heen kwam ik langzaam maar zeker tot het inzicht dat grenservaringen heel heilzaam zijn wanneer je je daarvoor openstelt.  Voor mij transformeerde het zien van mijn vader en de dromen die ik later nog over hem zou krijgen  in een troostende ervaring die me veel leerde over mezelf en de wereld naast de dood. Ik ga daarin zelfs zo ver te denken dat mijn vader’s vroege dood ook een keus was van hem en misschien wel een karmische afspraak tussen ons. Mijn vader had het, om verschillende redenen, wel gehad hier op aarde. Na zijn sterven werd onze relatie beter dan die ooit geweest was. Voor het eerst voelde ik me door hem omarmd en gezien.

Onvoorwaardelijke liefde

In de vele boeken over nabij de dood ervaringen (NDE’s) die tegenwoordig het licht zien – pardon the pun – wordt bijna onveranderlijk gesproken over een waarneembaar gevoel van onvoorwaardelijke liefde. Bijzonder ook zijn de verhalen over mensen wanneer ze zich bewust worden van hun sterfelijkheid, en bepaalde onverkwikkelijke zaken nog recht willen trekken, vergeving vragen of geven aan medemensen met wie ze in conflict zijn geweest.

Bijzonder ook zijn de verhalen van mensen die uit een NDE terugkeren en daarna een compleet andere draai aan hun leven geven. En voor nabestaanden kan het zijn dat ze door de confrontatie met sterfelijkheid pas gaan beseffen hoe belangrijk een overledene voor ze was, wat ze wellicht anders hadden willen doen, nog hadden willen delen of vragen.
In dat opzicht lijkt het wel alsof de onvoorwaardelijke liefde als een soort voorbode of gids rondom het sterven hangt en daar zorgt voor een verzachting, een relativering van wat nu eigenlijk belangrijk is in het leven, een bewustwording die goed van pas komt tijdens de levensreis.

Het is mijn persoonlijke overtuiging dat het de missie van de mensheid is te leren dat we hier met elkaar moeten Zijn met een hoofdletter Z. Hoe mooi zou het Zijn, wanneer we zorgvuldig en met compassie met elkaar omgaan, in plaats van geld verdienen aan elkaar en ons eigen plotje grond verdedigen.  Ik zeg dit zonder de politiek, economie, consumptiemaatschappij al te veel op de beklaagdenbank te willen zetten. Er is immers een bepaalde structuur nodig om de levenslessen in te leren; in het huidige geval vooral over hoe het niet moet. Het is juist belangrijk binnen die structuur je eigen weg te vinden; in de wereld maar niet ervan. Eenzaamheid veranderd dan juist in verbondenheid.  ‘Wie de mens is’ ontwikkelt in dat warme bad van compassie en onvoorwaardelijke liefde veel meer het unieke potentieel  dat ieder voor zich gratis en voor niets meekrijgt bij de geboorte en waarmee we onze dagelijkse uitdagingen, inzichten , gaven en hulpbronnen aanspreken. Gedurende mijn eigen levensloop ben ik me bewust geworden dat we van onze wereld een betere plek maken, wanneer we ons meer verbinden met onze sterfelijkheid en de bron waar we uit voortkomen, in plaats van de wereld te zien als een materieel verschijnsel.

Dat diepe geloof heb ik in aanzet van mijn overleden vader verkregen, en later van mezelf, door te geloven wat ik zag.

Den Haag 13-10-2024

Met Liefde

Ingrid

De gebruikte afbeelding is een door mijn dochter, Juliette Dreyer, getekende  verbeelding van ‘De Wereld’ , ‘het Al’, Kaart XXI (21) tevens laatste kaart van de 22 Archetypen die in de Tarot benoemd worden als ‘het Grote Geheim’ Het major Arcana.

Het is tevens de laatste kaart van de 7 kaarten van de geestelijke ontwikkeling, het Al.

Het artikel De Energie van Sterven verscheen voor het eerst op: NL Energycounseling.nl.

Onlangs had ik de slotenmaker op bezoek. Mijn oudste zoon had met zijn sterke handen geprobeerd de voordeur open te maken terwijl die aan de binnenkant op het nachtslot zat. Dan blijkt er een palletje los te schieten in het slot, waardoor de sleutel er alleen uitgehaald kan worden wanneer je de deur eerst weer op slot draait – heel omslachtig allemaal.

De slotenmaker was er snel bij en het bleek een joviale man te zijn die al ruim 20 jaar zijn vak beoefent. “Ik houd er nog steeds van”, was zijn antwoord op mijn vraag of hij het nog steeds elke dag leuk vind, “want elke dag is anders en ik maak de gekste dingen mee”.

“Wat is één van die gekste dingen?” waagde ik te vragen. Ook daar kwam snel een antwoord op.

“Ik werd een keer gebeld door een gezin dat volkomen in paniek was, omdat de deur van de kamer waar een overleden familielid lag opgebaard zo nu en dan zonder enige aanleiding opensprong. Vooral ‘s nachts was dat eng. Dan hoorde je onverwacht die deur opengaan, net als in een griezelfilm. De oplossing – aldus de familie – was om een slot op de deur te zetten, zodat ze rustig konden slapen. Aldus geschiedde en ja, de deur bleef dicht, tenzij iemand vergat de deur op slot te draaien.

Ik vroeg de slotenmaker of hij dacht dat het spookte?  “Welnee”, was het gedecideerde antwoord. “Een kist ligt op een koelelement en het was een klein kamertje. Daar wordt het snel koud. Dan krijg je luchtdrukverschil tussen de gang en het kamertje. Op een zeker moment springt daardoor zo’n deur open, vooral ‘s nachts natuurlijk want dan blijft de deur het langste dicht en wordt het eerder koud in het kamertje.”

Sommige mensen zullen een dergelijk verhaal wellicht als oneerbiedig ervaren, maar eigenlijk zijn het deze mondaine voorvallen, de vreemde gebeurtenissen, die een sterven of wake soms bespreekbaar maken. In de westerse cultuur houden we vaak nog afstand van de dood. We weten niet zo goed wat we erover moeten zeggen. Ondanks de grote stappen die worden gemaakt in het begrijpelijker maken van sterven en rouwen, wordt er nog vaak met angst en terughoudendheid naar gekeken en is het een moeilijk gespreksonderwerp.
Nog maar kort geleden werden mensen in hun einde levensfase in een kamertje apart gelegd en verwerkten nabestaanden hun verdriet in afzondering. Gelovigen kregen een kerkdienst. In het leven van alledag echter, was er weinig ruimte om gevoelens te tonen of ervaringen uit te wisselen. Hoe was het voor jou om dat sterven mee te maken? Wat heb je eruit ervaren?

Verhalen zoals die van de openspringende deur zijn feitelijk ingangen naar het uiten van emoties; de angst, de verwarring en uiteindelijk toch ook de humor toen het een natuurlijk verschijnsel bleek te zijn. Dan wordt het een familieverhaal: ‘Weet je nog wel toen hij net overleden was….’
Het maakt het mogelijk herinneringen op te halen. De goede, de verdrietige, maar ook de gekke. De dood hoeft niet in alles altijd heel gedragen en plechtig te zijn. Het is uiteindelijk ook deel van het leven waarin gekke dingen gebeuren.

De 1 van Inzichten: Illusie

Een passende kaart bij deze blog, vind ik wel de 1 van het inzichten; de bewustwording dat alles wat we denken te ervaren soms anders is dan het eruit ziet; dat we ons laten leiden door ‘spook’verhalen die heel anders uitpakken dan we hadden gedacht.

Het zou overigens best kunnen dat dit ook andersom het geval is; dat we soms bepaalde onverklaarbare ervaringen hebben waar we een uitleg aan geven omdat de werkelijkheid zo  buiten onze overtuigingen valt dat we ons ervan af keren.

Hoe je het ook bekijkt; hoe je ook verklaart, niets is éénduidig. Iedereen heeft eigen overtuigingen en ervaringen; en dat dat mag.

Klik op de kaart voor verdere uitleg of trek zelf een kaart aan de rechterkant van deze blog en kijk welk verhaal er voor je in het vat zit.

Het artikel Het onverwachte verklaard verscheen voor het eerst op: NL Energycounseling.nl.

Het Landelijk Expertisecentrum Sterven is een stichting zonder winstoogmerk. De vier vrouwen achter de stichting, Ineke Koedam, Els den Outer, Lyda Westenbrink, en Ineke van der Ouderaa, zien het als hun missie om bij te dragen aan kwaliteit van leven voor iedere stervende door inzicht te geven in het proces van sterven en door het bevorderen van kennis en wijsheid over sterven

Website quote:

Wij zien een samenleving voor ons die aanvaardt dat sterven onderdeel is van het leven. Wie de weerstand tegen sterven laat varen en het hele leven, met hoogte- en dieptepunten, teleurstelling en succes, omarmt zal een stuk gelukkiger leven: minder angstig en krampachtig, meer open en bewust. Wij zetten ons in voor een stervenscultuur in Nederland gebaseerd op inzicht en vertrouwen.

*** 

Op initiatief van Energy Medicine Nederland wordt in het nu volgende interview met Ineke Koedam, medeoprichter van het Landelijke Expertisecentrum Sterven en auteur van o.a. het boek ‘In het licht van sterven’; dieper ingegaan op bewustwording ten aanzien van het sterven en de gelaagdheid van het proces.

Vragen 1 & 2: De inspiratiebron van het landelijk expertisecentrum sterven en de benadering van het stervensproces.

Vraag 1:  Wat vormt de inspiratiebron voor het landelijk expertisecentrum?

Ineke Koedam: Ik heb me jaren intensief bezig gehouden met het sterven en alles wat daarbij komt kijken, als hospice medewerker en ook met de onderzoeken die ik heb gedaan naar levenseinde-ervaringen (end-of-life experiences). Opmerkelijk is is dat er vandaag de dag meer en meer gemedicaliseerd wordt rondom het sterfbed, ook in hospices, en dat er steeds vaker palliatieve sedatie wordt ingezet.

Ook twee jaar geleden tijdens het eerste hospice zorgcongres, werd er eigenlijk voornamelijk aandacht besteed aan de fysieke kant van het sterven, zoals wat te doen bij benauwdheid of hoe je moet tillen; echt de verpleegkundige zorg.
Dat riep bij mij de impuls om er iets naast te willen zetten.We wéten immers dat er veel meer samenhangt met het sterven.De focus op voornamelijk de fysieke kant kwam lijkt als een terugval na het pionierswerk van bijvoorbeeld Elisabeth Kübler Ross.*

(*Zwitsers-Amerikaanse psychiater die met haar werk en boeken van grote betekenis is geweest voor de maatschappelijk bewustwording ten aanzien van sterven en rouwverwerking )

Vraag 2 : Waarom is men volgens jou weer meer gaan medicaliseren en zich gaan richten op de fysieke kant van het sterven?

Ineke Koedam: Dat heeft heel veel te maken met de samenleving waarin we nu leven. Er wordt wel gezegd dat artsen niet voldoende worden opgeleid om het levenseindegesprek aan te gaan, waardoor er doorbehandeld wordt, maar anderzijds gebeurt dit ook vaak op verzoek van de mensen die gaan sterven of de familie. Dit lijkt op zo’n moment gemakkelijker dan het levenseinde onder ogen zien en het leven afronden.

Vragen 3 & 4:  Bewustwording van het stervensproces en de fysieke, mentale, emotionele en geestelijke gelaagdheid.

Vraag 3. Wat bedoel je wanneer je in je antwoord op vraag 1, zegt dat we toch wéten dat er veel meer samenhangt met het sterven? Wat weten we dan wel, of juist niet?

Ineke Koedam: Dat is een goed punt. Daarom zijn wij (het Landelijk Expertisecentrum Sterven) er eigenlijk; om het bewustzijn daarin te bevorderen. Binnen de hospicewereld is er veel kennis en wijsheid over het sterven en de begeleiding daarin. Daarbuiten is men er veel minder mee bezig en dat is begrijpelijk want je gaat je er pas in verdiepen op het moment dat het aan de orde is.

Het is ook zeker niet onze bedoeling dat iedereen er nu over moet gaan praten of nadenken. Wat we wel willen, en uit ervaring weten, is dat áls mensen geconfronteerd worden met het sterven, er een behoefte ontstaat om het proces te duiden en te willen begrijpen. Wat gebeurt er nu? Hoe moet ik hier mee omgaan?
Op zo’n moment hoop ik dat mensen weten dat wij er zijn en expertise kennis en wijsheid in huis hebben; niet alleen van onszelf, maar ook van anderen voor wie we graag een platform zijn. Op onze website vind je dit o.a. terug op onze pagina ’Ter Inspiratie’ 

Vraag 4: Is het moment waarop je geconfronteerd met sterfelijkheid, -van jezelf of iemand in je naaste omgeving-, ook het natuurlijke moment waarop je meer van het stervensproces wilt weten en als het ware een stukje groeit in je bewustwording?

Ineke Koedam: Ja en Nee. Voor sommige mensen wel, die gaan er al heel bewust mee om, maar er is ook een grote groep die het van zich afschuift en dat is ook een manier om ermee om te gaan.
Het is wel zo dat je als naaste hele sterke ervaringen kan hebben rondom het sterfbed, net als bij een geboorte, ook wanneer je nog nooit iets dergelijks hebt meegemaakt. Daar hoef je niet spiritueel ontwikkeld voor te zijn; dat overkomt ook een heel rationeel denkend mens.
Wat we naar buiten willen brengen is dat sterven een gelaagd proces is.

Er gebeurt iets op verschillende niveaus,:

1. Fysiek,
2. Emotioneel
3. Mentaal
4. Geestelijk/spiritueel

allen lagen die we in ons mens-zijn vertegenwoordigd hebben. Op alle vier de gebieden gebeurt wat en ze zijn alle vier even belangrijk. Als stervensbegeleider kunnen we onszelf als instrument verfijnen. Op fysiek niveau is vrij duidelijk te zien wat er gebeurt, maar emotioneel en mentaal is dat het al wat lastiger en om iets op geestelijk niveau te ervaren zal je je zintuigelijke waarneming moeten verfijnen om dat op te kunnen pikken.
Wanneer mensen de overgang naderen, kunnen ze ervaringen hebben die we met het dagelijks bewustzijn niet zo snel onderkennen en daar kunnen we ons in ontwikkelen. Als Landelijk Expertisecentrum Sterven vinden we die ontwikkeling belangrijk omdat we zien dat de behoeften en belevingen van stervenden veranderen naarmate ze die overgang naderen.

Vragen 5 & 6:  De toekomst van stervensbegeleiding en de houding van de maatschappij daarin.

Vraag 5:  Denk je dat het in de toekomst een natuurlijk vermogen zal zijn binnen de menselijke ontwikkeling om ontvankelijk te zijn voor zowel de fysieke als mentale en geestelijke kant van het sterven?

Ineke Koedam: ja dat denk ik wel. Ik denk dat er op dit moment heel veel gaande is en dat eigenlijk alles in de wereld een afspiegeling is van die enorme verschuiving die er plaats aan het vinden is. Daarom zie je ook die hele grote polarisaties; mensen die hier echt mee werken, mee bezig zijn, maar ook de andere kant, die daar tegenin druist.

Vraag 6: Draagt het Landelijk Expertisecentrum Sterven dan een bepaalde ideologie uit of heeft jullie kennis meer een ondersteunend karakter?

Ineke Koedam: We zijn geen missionarissen, we hebben een ondersteunende functie. In eerste instantie zullen we mensen aantrekken die al een bepaalde herkenning hebben bij wat we uitdragen over het onderwerp, maar ik denk dat er maar heel weinig voor nodig is om daarin een omslag te bewerkstelligen naar een groter publiek.

Maar uiteindelijk is het zo dat iedereen daar zijn of haar eigen weg in te bewandelen heeft. Wij kunnen eigenlijk alleen maar uitnodigend zijn en mensen zullen daar wel of niet op mee resoneren.

Vragen 7 & 8:  De politieke en publieke discussie over de wetgeving en de bewustwording rondom het sterven.

Vraag 7: Denk je dat de huidige politieke discussie rondom het sterven een bijdrage levert op het gebied van de bewustwording of gaat het over twee verschillende dingen? Soms lijkt de politiek zo ver af te staan van wat er werkelijk gaande is.

Ineke Koedam: Ja dat is waar, maar tegelijkertijd denk ik dat juist dit soort ontwikkelingen een functie hebben en een bijdrage leveren. Juist door wetsvoorstellen gaan mensen nadenken en gaan er ook mensen opstaan. Het nodigt uit tot dieper doordenken. Soms lijkt iets een terugval, maar dan blijkt het toch weer een stap op de hele weg te zijn.

Vraag 8: Wat doet het Landelijk Expertisecentrum Sterven actief, naar buiten toe, ter bevordering van het bewustzijn over sterven?

Ineke Koedam: Wij hebben 24 mei- de dag dat we naar buiten traden in 2016, uitgeroepen tot Nationale Dag Aandacht Voor Sterven. Dit jaar organiseren we op die dag een symposium voor de zorgprofessionals, vrijwilligers en belangstellenden. Voor de mensen die niet naar zo’n symposium komen, zijn we bezig met een theaterstuk, een eenakter, voor ons geschreven door een theatermaker en acteur die in 30 minuten uitbeeldt wat er allemaal gebeurt wanneer hij zijn levenseinde onder ogen moet zien. Hij heeft dat gebaseerd op de gelaagdheid van het stervensproces; het fysieke, mentale, emotionele en geestelijk/spirituele facet. ** (**zie ook vraag antwoord op vraag 4)
Na de voorstelling is er gelegenheid tot vragen stellen en uitwisseling.

Vragen 9, 10 & 11:  Stervensbegeleiding en de competenties daarin

Vraag 9: Confrontatie met sterfelijkheid en sterven is doorgaans niet iets wat je opzoekt, maar wat je overkomt. Kan je een paar karakteristieke kwaliteiten noemen die volgens jou passen in een goede benadering van die confrontatie?

Ineke Koedam: We hebben drie waarden of competenties of talenten ook op onze website staan van waaruit wij werken en die wij van belang vinden rondom het sterven.

1. In de eerste plaats is dat Realisme; het zien van de werkelijkheid zoals die is. Realisme is neutraal en brengt je heel goed in het ‘hier en nu’ wat ook nodig is om te kunnen zien wat er op dat moment nodig is.
2. Tegelijkertijd heb jij bij dat realisme ook Zachtheid nodig; naar de stervende maar ook naar jezelf. Het vraagt dus om realisme met een open hart.
3. Het derde facet is Dienstbaarheid, niet in de zin van onderdanigheid, maar met inzet van je wezenstalent, je eigen unieke gave; zoals ruimte of vrede, compassie, harmonie, die je met een open hart en zachtheid kunt inzetten. Welke dat zijn is voor iedereen verschillend.

Vraag 10: Wat doe jij zelf, in de hoedanigheid van stervensbegeleider, wanneer je merkt dat mensen eigenlijk nog niet toe zijn aan het ‘meer’ wat bij sterven een rol speelt.

Ineke Koedam: Ik blijf daar neutraal in. Wanneer mensen eraan toe zijn komen ze vanzelf. Wat ik ook graag wil onderstrepen is dat wij als Landelijk Expertisecentrum Sterven niet geworteld zijn in een specifieke geloofstraditie.
Wij plaatsen het stervensproces in het perspectief van de elementenleer, aarde, water, vuur, lucht en het ether element. Die elementen spelen een belangrijke rol in ons Mens-Zijn, daaruit zijn we opgebouwd en tijdens het sterven verlaten die elementen één voor één het lichaam. Dat proces is heel erg helpend wanneer je het stervensproces inzichtelijk wil maken. Daar hebben mensen vaak behoefte aan op dat moment. De elementenleer is universeel en overstijgt elke geloofstraditie en je vindt het in vele levensbeschouwingen terug.

Vraag 11: Hoe denk je dat de houding binnen de maatschappij ten opzichte van het sterven er in de al dan niet nabije toekomst uit zal zien?

Ineke Koedam: Mensen die nu bij ons komen en mee willen doen met de opleidingen die we op het gebied van stervensbegeleiding geven, zijn vaak verpleegkundigen en mensen die al werkzaam zijn als beroepskracht in hospices, maar ook mensen die écht voelen: ‘Ik weet niet waarom maar ik hoor hier te zijn’; een uitnodiging op een innerlijk niveau waar men gehoor aan wil geven.

Mijn collega en mededocent Els den Outer en ik hebben wel eens gezegd dat de stervensbegeleiders van de toekomst eigenlijk de nieuwe priesters en priesteressen zijn. Vroeger hadden we dat natuurlijk ingebed in de religie en geloofstradities. Dat is er niet meer en stervensbegeleiders begeven zich op velerlei manieren op die grens van leven en dood en in de gelaagdheid van het stervensproces.
Het gaat immers om veel meer dan alleen het fysieke aspect.

***

Voor meer informatie : Website Landelijk Expertise Centrum Sterven

Het boek van Ineke Koedam,‘In het licht van sterven. Ervaringen op de grens van leven en dood’ is verkrijgbaar in de boekhandel in het Nederlands en Engels

***

Het artikel Interview met Ineke Koedam; Landelijk Expertisecentrum Sterven verscheen voor het eerst op: NL Energycounseling.nl.